Gwely newydd

Am 26ain Chwefror wnaeth fy ngŵr creu’r trydydd gwely wedi codi yn yr ardd. Cyn gwnaeth o ddechrau roedd rhaid i mi symud ychydig o blanhigion ac y “pwll mewn bwced” er mwyn creu lle. Wnaeth o symud y slabiau ac yn gosod y pren. Ar ôl hynny, wnes i lenwi’r gwely efo compost newydd. Mae’n edrych yn dda.

Dw i wedi bod yn lledaenu compost ar y gwelyau arall hefyd. Y gwanwyn ydy’r amser gorau i roi mwy o gompost ar ben y gwelyau yn barod i’r tymor tyfu newydd. Mae’n syfrdanol pa mor gyflym mae compost yn diflannu – mae gen i bron dim ar ôl o’r 800 litr rŵan!

Adar yr eira

Bob tro mae’r tywydd yn oer iawn mae’n werth cadw llygad ar yr adar yn yr ardd. Oherwydd bod bwyd yn brin yn y cefn gwlad mae’r adar yn tueddu dod i’r ardd i chwilio am fwyd. Dros y gaeaf dw i’n gwneud yn siŵr fy mod i’n rhoi bwyd allan iddyn nhw a bod dŵr ar gael hefyd.

Yn fis Chwefror ar ôl sawl diwrnod a noson oer iawn ges i ymwelwyr anarferol i’r ardd. Y cyntaf i ymddangos roedd bronfraith. Dw i wedi gweld bronfraith yn yr ardd dros y gaeafau cynt a dw i’n eu clywed nhw’n ganu gerllaw yn y gwanwyn. Yr ail i ymddangos roedd llinos bengoch leiaf. Ro’n i’n heb weld un yn yr ardd o’r blaen felly roedd yn gyffrous iawn i’w weld. Am sbel, ro’n i’n meddwl fy mod i’n edrych ar ji-binc benyw tan wnes i godi fy ysbienddrych. Y trydydd roedd coch dan-aden. Mae llawer ohonyn nhw yn y caeau yn yr ardal ar hyn o bryd. Maen nhw’n dod i Brydain o Wlad yr Iâ, yr Almaen, Poland, Rwsia, Sgandinafia ac y Baltig dros y gaeaf mewn heidiau. Roedd yr yn hon ar ei ben ei hun a wnaeth hi ddim aros yn yr ardd am hir.

Bronfraith
LLinos bengoch leiaf
Coch dan-aden

Olion traed yn yr eira

Un yr ail wythnos mis Chwefror wnaeth y tywydd yn oeri ac roedd sawl diwrnod o eira. Ro’n i’n disgwyl llawer o eira ac o’n i’n siomedig nac wnaethon ni gael mwy. Os mae digon o eira ar y ddaear dros y nos dw i’n hoffi mynd allan i’r cefn gwlad yn gynnar yn y bore i’w gweld yr olion traed y mae anifeiliaid yn ei gadael. Un waith wnes i ddod o hyd olion traed dŵrgi yn annisgwyl. Roedd yn gyffrous iawn ond roedd dim digon o eira y tro ma i wneud y daith werth chweil.

Ond un fore, es i i’r ardd i fwydo’r adar and roedd olion traed un eithaf da yn yr eira yno. Roedd olion traed fy ngŵr a fy nghath wrth ymyl olion traed llwynog. Roedd yn ddiddorol i gymharu nhw wrth ymyl ein gilydd ac i weld y gwahaniaeth rhwng olion traed cath ac olion traed llwynog.

Mae ôl traed llwynog yn fwyaf na chath. Maen posib i ddweud y gwahaniaeth rhwng ôl traed llwynog a ci mewn ffwrdd syml. Os dach chi’n medru tynnu croes rhwng yr ôl traed heb gyffwrdd yn rhyw bant yna mae’n llwynog.

Plannu coed afal

Am 2il Chwefror wnaeth ein coed afal newydd yn y post. Roedd tri math o goed yn y bocs: Ashmeads Kernel, Wocester Pearmain, a Red Falstaff. Roedden nhw wraidd noeth ac roedd y gwreiddiau mewn bag plastic ac roedd y coesau mewn gwellt. Roedd yn amlwg eu bod nhw newydd gael ei chloddio. Wnaethon ni eu prynu nhw o Walcot Organic Nursery ac roedden nhw’n edrych o ansawdd da.

Wnaeth fy ngŵr eu plannu nhw yn yr ardd frwnt. Roedd rhaid iddo ddinistrio coed quince er mwyn gneud digon o le i un ohonyn ond mae’n well gen i dyfu coed afal na quince, dw i’n meddwl. Gosododd fy nghwr sglodion rhisgl ar y gwaelod bob un.

Roedden ni’n mewn pryd cyn gwnaeth y tywydd yn dechrau oeri. Un diwrnod nes ymlaen dechreuodd yr eira. Byddai wedi bod yn amhosibl i’w plannu nhw erbyn hynny.

Siglen fraith

Llai na 24 oriau ar ôl Gwylio Adar roedd aderyn anarferol yn yr ardd. Ro’n i’n synnu i’w weld siglen fraith yn yr ardd am y tro cyntaf erioed. Fel arfer dw i’n eu gweld yn yr ysgol drws nesa ond o’n i’n heb weld un yn yr ardd cyn y penwythnos ‘ma.

Yn lwcus, wnaeth o aros yn yr ardd digon hir i mi nôl fy nghamera a ges i lun trwy’r ffenest tra roedd o’n cerdded o hyd y ffens. Eiliadau yn ddiweddarach, hedfanodd i ddrws nesa a dechrau bwyta bara roedd fy nghamdogion wedi’i roi allan ar gyfer yr adar. Fel arfer mae siglen fraith yn bwyta pryfed ond does dim llawer o bryfed ar gael am yr amser ‘ma o’r flwyddyn.

Tybed beth fydd yn ymddangos nesa?

Comedi’r Compost

Mae ein coed afal newydd wedi cyrraedd ddydd Mercher felly wnaeth fy ngŵr eu plannu’r yn yr ardd frwnt ddydd Iau.  Ro’n i’n disgwyl mwy o gompost i gyrraedd yr un dydd ond roedd fy nghwr yn ysu i fynd allan ar ei feic ar ôl bod yn yr ardd yn y bore. “Bydd popeth yn iawn”, ddwedes i. “Ewch amdani a bydda i’n gofalu am y danfoniad compost”. Wnaeth o symud y car er mwyn gwneud lle ar y dreif ac wedyn diflannu.

Ar ôl sbel ges i alwad ffôn. Ro’n i wedi anfon neges at y bobl compost i ddweud wrthyn nhw am beidiwch â thrio danfon y compost am amser casglu plant o’r ysgol achos dw i’n byw drws nesa ysgol mewn cul-de-sac ac mae’n wallgof yn ystod y “school run”. Felly roedd y gyrrwr lori isio gwybod os oedd yn amser da. Roedd hanner awr wedi dau felly oedd popeth yn iawn.

Ar ôl chwater awr clywais i lori. Roedd lori fawr wedi ei barcio tu allan drws nesa. “Dw i ddim yn mynd i ddod yn agosach,” ddwedodd y gyrrwr lori “rhag ofn dw i fethu cael allan eto”. Wnaeth o ddechrau cwyno am y daith achos roedd o’n cael trafferth yn y ffyrdd cul oherwydd roedd lori arall yno a llawer o geir wedi ei barcio yn y stryd. Doedd o ddim yn flin, dim ond siaradus. Dipyn o gymeriad meddyliais i.

Wnaeth o ddiflannu y tu ôl y lori ac wedyn ymddangos yn gwthio troli trydan efo bag anferth o gompost arno fo –  850 litr! Wnaeth o drio gwthio’r troli i fyny’r palmant ond er gwaetha “cwrb gollwng” roedd y troli’n methu cael i fyny. “Dach chi isio rhan o bren i roi erbyn y cwrb i wneud y step yn llai?” gofynnais. “Na, dw iawn!” ddwedodd o. Wnaeth o drwy rownd a thrio eto wrth ei wysg, a methu eto. “Dach chi’n siŵr bo’ chi ddim isio trio efo rhan o bren?” gofynnais eto. “Na, dw i’n iawn!” ddwedodd o. “Dw i wedi gwneud hyn o’r blaen, chi’n gwybod. Dw i’n mynd i drio eto yn agos at yr ysgol lle mae’r cwrb yn edrych yn isel”. Ac i ffwrdd â fo.

Felly aeth o lawer y stryd er mwyn trio yno, a methu. Wnaeth o drwy’r troli rownd a methu eto. Wedyn wnaeth o drio rhuthr i fyny’r cwrb, efallai i drio cymryd y cwrb gan surpries neu rhwbeth. Ro’n i ddim yn synnu pan gwympodd y bag drosodd a gollwng compost ym mhob man. “O diar!” ddwedodd, neu rywbeth fel na, beth bynnag.

Es i i nôl rhaw a, diolch byth, roedd gen i fag anferth arall. Wnaeth y gyrrwr lori dechrau pallu’r compost yn y bag arall ar ôl ei osod ar y troli – ar y palmant. Tra roedd o’n palu, wnaeth y rhieni dechrau cyrraedd i nôl y plant o’r ysgol. Roedd y dyn dipyn o comedian felly wnaeth o ddechrau gweiddi ar bobl “Dach chi isio helpu? Maen ffordd dda i’w cadw’n ffit!” Roedd y bobl yn edrych yn geg agored. Roedd dipyn o sioe iddyn nhw tra roedden nhw aros am eu plant.

Roedd y dyn tew ac yn bendant yn anffit. Roedd o’n trio palu mor gyflym â phosib. Wnaeth o ddechrau chwysu and griddfan. Roedd o’n stemio hefyd. Ro’n i’n dechrau poeni fod o’n mynd i gael hartan. Ro’n i’n trio cofio beth i’w wneud os mae hynny’n digwydd. Wedyn nes i gofio bod difibrillator ar ffens yr ysgol, diolch byth!

Ar ôl llenwi’r bag ar y troli, wnaeth y dyn ei gyrru i fyny’r dreif a’i gosod yno. Ond beth i’w wneud efo’r bag yn y ffordd? Efo rhuo mawr, wnaeth o drio codi’r bag ar y troli – a methu. Roedd fwy o gompost ollwng ar y ffordd. Yn sydyn wnaeth hi ddechrau bwrw glaw.

A dyna pan ddaeth fy ngŵr adre… i ffeindio fi’n sefyll yn y ffordd t tu allan yr ysgol, yn y glaw efo dyn chwyslyd, compost ym mhob man a rhes o bobl a  phlant yn edrych ar y sioe. Aeth o i’r garej efo ei feic a dychwelyd yn gwisgo welingtyns… efo ei dillad seiclo… i helpu. “Dw i’n fod i adael y bag ar ochr y ffordd, beth bynnag” dwedodd y dyn “O’n i’n jyst trio helpu”.

“Dw i ddim yn dallt pam wnaethoch chi ddim rhoi rhan o’r pren i lawer”, ddwedodd fyn gwr. Wnaeth y gyrrwr ddim aros am hir ar ôl hynny.

Felly wnaethon ni palu’r compost nes roedd y bag yn ddigon ysgafn i’w tynnu a daeth fy nghymdogion, Steve, i helpu fy nghwr tynnu’r bag i fyny’r dreif. “Beth dw i ddim yn dallt” ddwedodd Steve “ydy pam wnaeth o ddim rhoi rhan o bren i lawer…”

Gwylio Adar Yr Ardd – Canlyniadau

Dw i newydd gorffen Gwylio Adar Yr Ardd. Roedd hi’n tawel yn yr ardd ar y dechrau ond ar ddiwedd yr awr dw i wedi gweld 58 adar o ddeg math. Doedd dim byd arbennig eleni ond oedd yn braf i’w weld y criw arferol.

Ar y wefan RSPB edryches i yn ôl ar fy nghanlyniadau o lynedd i gymharu. Adar y tô roedd y mwyaf fel arfer. Roedd dim turtur dorchog y tro ma a rŵan dw i’n meddwl amdani dw i’n heb weld un am oesoedd.

Roedd llawer o ddrudwy yn 2020 ac o’n i’n heb weld un yn yr awr eleni, ond mae un yn byw drws nesa ar hyn o bryd. Weles i dair robin goch eleni, ond dim un y llynedd. Roedd dwy frân newydd eleni hefyd ac er o’n i’n heb weld jac-y-do yn yr ardd y tro ma, weles i haid o 26 yn hedfan heibio.

Mae’n ddiddorol iawn i gymharu’r canlyniadau dw i’n meddwl. Ac mae dal amser i gymryd rhan yn Gwylio Adar Yr Ardd penwythnos ‘ma os dach chi isio.

Gwylio Adar Yr Ardd

Bob blwyddyn mae’r RSPB yn trefnu penwythnos Gwylio Adar Yr Ardd. Eleni bydd yn digwydd ar 29-31 Ionawr 2021.

Dw i wedi bod yn cymryd rhan sawl waith rŵan. Dw i’n treulio un awr yn edrych trwy’r ffenestr yn cyfri faint o adar a pa fath o adar yn ymddangos yn yr awr. Dw i’n gwneud yn siŵr bod y gath yn y tŷ ond dw i’n siŵr bod yr adar wedi gweithio allan bod y gath y dall achos maen nhw’n ei anwybyddu dyddiau hyn. Dw i’n rhoi amrywiaeth o fwyd allan cyn i mi ddechrau er mwyn denu’r adar i’r ardd. Wedyn dw i’n gwneud panad, nôl fy ysbienddrych, papur a phensil, gwirio’r amser, a dechrau gwylio.

Os dw i’n lwcus dw i’n gweld y criw arferol ac weithiau rhywbeth gwahanol annisgwyl hefyd. Un waith weles i ddryw eurben yn yr ardd am y tro cyntaf erioed tra o’n i’n gwneud Gwylio Adar Yr Ardd.

Dw i’n mwynhau Gwylio Adar Yr Ardd achos mae’na rywbeth ymlaciol iawn am ganolbwyntio dim ond am wylio’r adar am awr. Dw i byth yn treulio awr gyfan yn gwylio’r ardd er dw i’n edrych trwy’r ffenest o bryd i’w gilydd pryd bynnag dw i’n gweithio adre. Os nad oes gennoch chi ardd mae’n posib gwylio yn llefydd wahanol hefyed.

Mae’r adnoddau ar gael yn y Gymraeg ar y wefan RSPB. Dw i’n siŵr bydden nhw’n helpu pobl dysgu enwau’r adar yn y Gymraeg a chydnabod yr adar hefyd.

Tri llwynog?

Mae’r llwynogod yn ymweld at yr ardd yn rheolaidd dyddiau hyn. Os mae gen i ychydig bach o fwyd cath sbâr dw i’n rhoi’r bwyd allan iddyn nhw. Achos mae fy nghath yn hen ac yn ddall o’n i’n poeni dipyn am y llwynogod yn bod yn beryglus iddo fo ond dydy’r gath ddim yn mynd i’r ardd yn aml yn y nos. Yn ychwanegol, dw i wedi gweld llwynog yn yr ardd sawl gwaith rŵan efo cathod arall a doedd gan y llwynog diddordeb mawr iddyn nhw. Maen nhw’n tueddu osgoi ein gilydd am y rhan fwyaf. Felly dw i wedi stopio poeni cymaint. Well gen i roi’r bwyd cath sbâr i’r llwynogod yn hytrach nag yn y sbwriel.

Dros un nos, wnaeth y camera trap recordio sawl fideo o’r llwynogod. Un y cyntaf, roedd y llwynog yn nerfus iawn iawn. Roedd o’n cyrcydu ac yn trio cadw ei bol yn agos at y ddaear. Roedd o’n cadw ei lygad ar y tŷ’r holl amser a wnaeth o ddim aros yn yr ardd yn hir. Un yr ail, roedd y llwynog yn edrych yn fwy hyderus. Roedd o’n gwybod lle i ddod o hyd y bwyd. Dw i’n siŵr bod y llwynog ‘ma yn ymweld at yr ardd yn rheolaidd. Un y trydydd, roedd y llwynog yn llai nag yr ail ac aeth o yn syth i ffeindio’r bwyd hefyd.

Dw i’n gwybod bod dau lwynog yn ymweld yr ardd achos dw i wedi gweld y ddau efo ein gilydd. Un ydy gwrywac un ydy benyw yn ôl eu harfer o bisi. Ond rŵan dw i ddim yn siŵr os mae gen i dri neu paid. Fel y draenogod, maen anodd iawn eu neilltuo achos maen nhw’n edrych yn debyg.  Achos roedd y llwynog cyntaf ac yr ail lwynog yn bihafio’n hollol wahanol o’n i’n meddwl bod nhw’n llwynogod gwahanol efallai, ond pan dw i’n edrych â’r llunia yn lle’r fideos maen nhw’n edrych yn fwy tebyg. Roedd yr ymwelwyr cyntaf yn yr ardd yn gynnar yn y nos, ar amser cyn i ni fynd i’r gwely, felly medrai hynny esbonio’r nerfusrwydd y llwynog.

Beth ydach chi’n meddwl, oes ddau neu tri llwynog?

Garddio efo’r Lleuad

Dyma rywbeth newydd i mi ond rhywbeth sy’n swnio yn ddiddorol iawn.

Dw i’n edrych ymlaen at y tymor tyfu newydd a dw i angen osgoi trio plannu pethau yn rhy gynnar. Rhaid i mi fodloni efo wneud cynllunia ar hyn o bryd. Dw i wedi bod yn darllen y pacedi hadau i ddarganfod pryd mae’r hadau angen eu plannu and dw i wedi sgwennu nodiadau ychwanegol ar fy nghalendr Adam Yn Yr Ardd amdanyn nhw, rhag ofn bydda i’n anghofio rhywbeth.

Dw i wedi bod yn edrych am fy llyfrau garddio hefyd er mwyn paratoi i’r tymor newydd a wnes i ddod o hyd cyngor am arddio efo’r lleuad mewn fy nyddiadur Charles Dowding. Dw i’n argymell y llyfr hwn gyda llaw. Does dim angen prynu un newydd bob blwyddyn, mae’n bosib i’w defnyddio tro ar ôl tro.

Mae Charles yn dweud bod planhigion yn tyfu’n well pan maen nhw’n cael eu plannu yn ôl cyfnodau’r lleuad. Mae o’n credu bod plannu efo’r lleuad yn helpu, cyhyd â bod y dyddiad gorau ar yr amser iawn yn ôl y tymor.

Mae pawb yn gwybod yr effaith mae haul yn cael ar blanhigion achos maen nhw’n angen gwres a golau i dyfu, ond beth am effeithiau’r lleuad?  Mae Charles yn hoffi’r plannu dau i dri diwrnod cyn y lleuad lawn oherwydd bod y planhigion yn fwy egnïol.  Mae’r lleuad yn tynnu ar y llanw ond mae hi’n tynnu ar y dŵr yn y ddaear hefyd. Mae dŵr yn codi yn dod â maetholion, felly mae’r planhigion yn cael dechrau da.

Ond dim ond unwaith y mis ydy’r lleuad lawn, felly mae’r Sidydd Sidereal (dŵr, tân, aer, daear) yn cynnig cyfle newydd bob dau i dri diwrnod. Mae Charles wedi profi bod ei moron yn tyfu’n fwy pan maen nhw’n cael eu plannu ers y lleuad yn Taurus, Virgo a Capricorn a’i hadau’n egino cryfach pan maen nhw’n cael eu plannu yn ystod y lleuad gwyraidd ychydig o’r blaen y lleuad lawn.

Mae’n dechrau swnio’n cymhleth felly os dach chi isio darganfod mwy mae Charles yn awgrymu “Gardening and Planting by the Moon” gan Nick Kellerstrom. Achos y llyfr yn cynnwys calendr rhaid i chi brynu copi newydd bob blwyddyn. Mae’n bosib cael cip y tu mewn ar Amazon (ond peidiwch â phrynu o’r bwystfil hwnnw!)

Ond i fod yn glir, does dim angen i chi plannu un y nos. Dydy’r garddio efo’r lleuad ddim yn meddwl bod chi’n garddio yn golau lleuad, iawn?!

Create your website with WordPress.com
Get started